Şumer Hurri Dillərinin Müqayisəsi (Ölü Dillər)

Şumer-Hurri Dillərinin Müqayisəsi (Ölü Dillər)

Şumerlər Asiyada ilk sivilizasiya sayılır. Cənubi Mesopatamiya da mövcud olmuşdur.  Müasir dillərnən hər hansı qohumluğu sübut olunmamışdır. Sadəcə bir neçə versiya mövcuddur.

Hurrilər miladdan  əvvəl III minillikdə şimali Mesopatamiyada Yuxarı Dəclə bölgəsində ortaya çıxıb, zamanla Ön Asiyaya yayılmışdılar. Hurri dövlətini qurmuşdular. Eradan əvvvəl 15-ci əsrdən sonra, bu dövlət dağılmış, Urartu, Manna, Nairi kimi dövlətlər meydana gəlmişdir. Benedikt kimi tədqiqatçılara görə Hurri və Urartu eyni dilin fərqli ləhcələrində danışan qohum xalqlardır. Bəzilərinə görə Urartu dili Hurri dilinin varisidir. XIX əsrdə ingilis arxeoloqları tərəfindən aparılan qazıntılar zamanı üzə çıxarılan mətnlərdə ilk dəfə sami və sumercə olmayan mətnlərlə qarşılaşmışdılar. 1906-cı ildə Boğazköydə tapılan Akkad, Hitit və Hurri mətnlərini oxuyan H. Vinckler mətnlərdə Hurri tayfasından bəhs edildiyini ortaya çıxarmışdır. Bu ad Tövratda Hori olaraq xatırlanmaqdadır. Hurri dilini Ural-Altay və Qafqaz dilləri ilə qohumluqları nəzərdən keçirilir.

  

Azərbaycan  — Şumercə —Hurricə

Oturmaq ———- Tus, Dur—— Nax

Dəri——————Kus————Asxe

Duman—————İbi————Xivri

Günəş—————Ud————-Simigi

O——————– Se ————–A-ni

Bu——————–E————– An-ni

Sən——————-Ze—————Fe

Dil——————–Eme————-İrde

Diş ——————–Zu————–Seri , Sirni

Ağac——————-Nes————- Tali

İki———————- Min ————Sini

Getmək—————-Nen( Gen)——— Us

Su———————-Ay——————-Sive, siye

Nə———————- Ana—————- Av

Kim——————– Aba ——————Ab-i, ov-i

Qadın——————-Munus————–Asti, Asta

İlan ———————-Mus—————–Apsi

İncə, nazik————– Sal—————— Niga-le

İl ————————-Mu——————Savali

Vermək——————Sum —————–Ar

Yaxşı———————-Dug—————–Fayri ( vahri)

Əl————————–Su——————Su ni

Baş————————San—————–Paüi

Eşitmək————— Nes tuku ( Gestuku)——Xas( has)

Ürək——————— Sag——————— Tisa

Mən ——————-Ne ( Se)—————-İs (su)

Bilmək—————– Zu———————Pal

Ciyər ——————-Ur (ba)—————-Ur-mi

Uzun——————– Gid——————-Keri-ke-as:i

Bit————————Ex——————-Apxe

Kişi———————–Lu——————-Taye. tahe

Çoxlu———————Sar——————-Te-u-na

Ət————————- Uzu—————— Uzi

Ay————————-İtid——————-Kusuy

Dağ———————–Kur——————-Pab-ni, Pabani

Ağız———————–Kag——————-Gasi

Ad————————-Mu——————–Tiye

Boyun———————Gu——————–Kudu-ni

Yeni———————–Gibil——————Suye

Burun——————— Kiri——————Punyi, pux:i, punhi

Yox————————-Nu ——————U,=k

Bir————————-Dis——————-Su-ki—su-ku

Şəxs————————Lu——————- Tarsuvani

Yağış———————- Sen (seğ)————- İsena

Yol————————-Kaskal—————–Xari

Demək——————–Duğ, du —————-Xill

Görmək——————-İgi du——————-Full

Kül————————-Dedal—————– Sal-mi

Böyük ———————-Gal——————-Tal-mi, tal-a-mi

Quş ————————-Musen————— Eradi

Qara————————-Giggi—————–Time-ri, tima-ri

Qan ————————Mud, umun———–Curgi, (zurgi)

Sinə ————————-Gaba ——————Neher-ni, neyer-ni

Yandırmaq——————Bil———————- Am

Gəlmək ———————Nen, du——————-Un

İt—————————— Ur———————–Erbi, ervi

İçmək ———————– Nan ———————-Al

Qulaq————————-Nestug, gestug———–Nuyi, nuhi

Yer —————————-Saxar, (Saha)————-Ese

Yemək yemək—————– Gu————————Ul

Göz—————————–İgi———————–Si, siyi

Kök, yağlı————————–İ——————— Ase

Od——————————-İzi———————–Tari

Ayaq—————————-Niri (ğiri)—————Uri, urni

 

 

Yuxarıda göstərdiyimiz nümunələrdə Hurri dilində bəzi şumer sözləri müşahidə edirik. Qeyd edək ki, hər iki dil iltisaqi dil hesab olunur. Ola bilsin ki, Şumer Hurri tayfaları arasında əlaqələr olub.

Şumer dilini aşağıdakı dillərlə əlaqələndirən tarixçilər:

  • Kartli dili -Nikolas Marr
  • Dravid dili- Elamo Dravidyan
  • Ural dilləri-Sima Parpola
  • Basq dili-Aleksi Sahala
  • Munda dili (Dyakanov)
  • Tibet dili (Jan Braun,]  C. J. Ball, V. Christian, and K. Boud

Nostratik dili ( Allan Bomhard)

Nastrotik dil Ural-Altay, Kartveli, Avropa dillərinin qarışığından ibarət olub Şimali Afrikada danışılır.

 

MariaTudor.com saytında tarixə səyahətə davam:

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir